Türkiye’nin program ortağı olduğu ancak daha sonra teslimatı askıya alınan Türk F-35 savaş uçakları uzun süredir ABD depolarında bekletiliyor. Hangarlarda görüntülenen bu yüksek teknolojili jetlerin akıbeti, hem askeri havacılık uzmanları hem de Türk mühendislik camiası tarafından yakından takip edilmekte. Bu yazımızda, üretimi tamamlanan ancak teslim edilmeyen uçakların teknik durumunu, depolama koşullarını ve bakım protokollerini mühendislik gözüyle inceliyoruz.
Milli savunma sanayimizin TUSAŞ KAAN, ANKA-3 ve KIZILELMA gibi dev projelerle kendi göbeğini kestiği bu dönemde, hak ettiğimiz bu uçakların teknik durumunu bilmek en doğal hakkımız. Gelin, o hangarların arkasındaki mühendislik gerçeklerine yakından bakalım.
Türk F-35’leri ABD’de Hangi Depolarda ve Neden Bekletiliyor?
Türkiye için üretilen F-35A Lightning II uçakları şu anda ağırlıklı olarak Arizona’da bulunan Luke Hava Üssü sınırları içindeki özel hangarlarda tutuluyor. Bazı kaynaklar uçakların bir kısmının teknik testler ve lojistik yönetim amacıyla Wright-Patterson Hava Üssü tesislerine de kaydırıldığını belirtiyor. Bu devasa askeri üsler, uçakların çürümesini önleyecek özel altyapılara sahip olduğu için tercih ediliyor.
Bu bekletilme sürecinin ardındaki en büyük teknik gerekçe, uçakların uçuş bilgisayarlarında yer alan görev yazılımları ve kripto anahtarlarının Türkiye’ye devredilmesinin durdurulmuş olmasıdır. F-35 gibi uçan bir bilgisayar niteliğindeki jetler, aktif ALIS yani Otonom Lojistik Bilgi Sistemi ağına bağlı olmadan tam fonksiyonel olarak uçamazlar. ABD tarafı, siyasi kararlar doğrultusunda bu uçakların veri bağını kestiği için jetler hangarda neredeyse tamamen bloke edilmiş durumda bekliyor.
ABD Depolarındaki Türk F-35 Envanterinin Resmi Durumu Nedir?
Resmi verilere göre Türkiye için üretimi tamamen bitirilmiş ve kabul testleri yapılmış 6 adet F-35A savaş uçağı bulunuyor. Bu uçaklar, Türk pilotlarının ve bakım teknisyenlerinin ABD’deki eğitimleri sırasında bizzat kullandığı, kuyruk logoları dahi basılmış olan öz malımız olan jetlerdir. Türkiye bu uçaklar için gerekli ödemelerin çok büyük bir kısmını program ortaklığı kapsamında zamanında yapmıştı.
Şu anki hukuki ve envanter durumuna baktığımızda, uçakların mülkiyeti kağıt üzerinde hala tartışmalı bir süreçte bulunuyor. ABD Senatosu, bu uçakların ABD Hava Kuvvetleri tarafından kullanılması yönünde kararlar alsa da, uçaklar hala Türk konfigürasyonunda üretildiği için doğrudan Amerikan filosuna katılamadı. Aşağıdaki tabloda, depolarda bekleyen uçaklarımızın detaylı envanter durumunu görebilirsiniz.
| Uçak Seri Numarası | Model | Üretim Durumu | Mevcut Konum ve Statü |
|---|---|---|---|
| 18-0001 (AT-1) | F-35A | Tamamlandı | Luke Hava Üssü – Etkin Depolama |
| 18-0002 (AT-2) | F-35A | Tamamlandı | Luke Hava Üssü – Etkin Depolama |
| 18-0003 (AT-3) | F-35A | Tamamlandı | Luke Hava Üssü – Etkin Depolama |
| 18-0004 (AT-4) | F-35A | Tamamlandı | Luke Hava Üssü – Etkin Depolama |
| 18-0005 (AT-5) | F-35A | Tamamlandı | Luke Hava Üssü – Etkin Depolama |
| 18-0006 (AT-6) | F-35A | Tamamlandı | Luke Hava Üssü – Etkin Depolama |
Uzun Süreli Depolamada Hangi Bakım Protokolleri Uygulanıyor?
Milyonlarca dolarlık bu hassas platformlar, sıradan bir hangar köşesinde tozlanmaya bırakılmıyor. ABD Hava Kuvvetleri ve üretici firma Lockheed Martin, bu uçakları her an uçuşa hazır tutmak veya değer kaybını önlemek için etkin depolama protokollerine tabi tutuyor. Bu süreçte hem gövde bütünlüğü hem de hassas aviyonikler için çok sıkı kurallar uygulanmaktadır.
Uçakların uzun süreli muhafazası sırasında uygulanan temel teknik adımları şu şekilde sıralayabiliriz:
- RAM Kaplama Koruması: F-35’lerin radara yakalanmama özelliğini sağlayan RAM yani radar soğurucu malzeme kaplaması neme karşı aşırı hassastır. Bu yüzden uçaklar nem oranı %30 ila %40 arasında sabit tutulan özel iklimlendirmeli hangarlarda saklanıyor.
- Sıvı ve Yağ Devridaimi: Motor ve hidrolik sistemlerdeki sıvıların tortu oluşturup sistemleri tıkamaması için belirli periyotlarla motorlar çalıştırılmadan yağ devridaimi yaptırılıyor.
- Aviyonik Sistem Testleri: Görev bilgisayarları ve radar sistemleri, harici güç üniteleri bağlanarak belirli aralıklarla test ediliyor ve sistemlerin donanımsal olarak körelmesi engelleniyor.
- Mekanik Yük Yönetimi: Uçak lastiklerinin tek bir noktadan baskı yiyip deforme olmaması için jetler belirli aralıklarla krikoya alınıyor veya hangarda ileri geri hareket ettiriliyor.
Gövde ve Korozyon Önleme Çalışmaları
F-35 gövdesinde kullanılan kompozit malzemeler ve titanyum alaşımlar, korozyona karşı dirençli olsada birleşim noktalarındaki mikro boşluklar risk taşır. Bu yüzden teknisyenler, her uçak için özel korozyon önleyici kimyasallar kullanarak gövde birleşim yerlerini koruma altına alıyor. Bu işlemler, uçakların yapısal ömrünün kısalmasını engellemek için hayati önem taşıyor.
Aviyonik ve Yazılımsal Güncellemeler
Depodaki uçakların yazılımları, Block 3F standartlarında dondurulmuş durumdadır. ABD kendi uçaklarını Block 4 seviyesine yükseltirken, bizim uçaklarımızın yazılımsal olarak geride kalması gelecekte bu uçakların modernize edilmesini zorlaştırabilir. Donanımsal olarak aviyoniklerin çalışır durumda tutulması sağlansa da, yazılım güncellemelerinin yapılmaması bu jetleri teknolojik olarak yaşlandırıyor.
Biz mühendisler olarak biliyoruz ki, gökyüzündeki bağımsızlığımız kendi fabrikalarımızdan çıkan çelikle başlar. TUSAŞ’ın KAAN projesinde elde ettiği her başarı, bu depolarda bekletilen uçakların oluşturduğu boşluğu milli gururumuzla doldurmaktadır.
Sizce KAAN’ın seri üretime geçiş hızı göz önüne alındığında, ABD depolarında bekleyen bu 6 adet F-35A uçağının gelecekte Türk Hava Kuvvetleri envanterine katılması taktiksel açıdan hala kritik bir öneme sahip midir?
