Biliyosunuz son dönemde otomotiv sektöründe en çok konuştuğumuz mevzu BYD’nin Türkiye’ye yapmayı planladığı dev yatırım. Çinli devin Manisa’da kuracağı fabrika hepimizi heyecanlandırmıştı; sonuçta yeni bi tesis demek, biz mühendisler için yeni ar-ge ve üretim fırsatları, yeni iş kapısı demek. Ama son günlerde işin rengi biraz değişti. Sanayi Bakanımız Mehmet Fatih Kacır’ın meclisteki soru önergelerine verdiği cevaba göre, eğer BYD bu yatırımı rafa kaldırırsa devlet bütün ipleri geri çekecek. Yani öyle teşvikleri alıp üstüne yatmak yok. Gelin şu işin detaylarına bi yakından bakalım.
Masadaki Teşvikler Gidiyor: Hangi Avantajlar Uçacak?
Eğer fabrika işi iptal olursa, o büyük umutlarla imzalanan yatırım teşvik belgesindeki maddeler anında çöpe gidecek. Neydi bu çok özel teşvikler?
- %40 Ek Gümrük Vergisi Muafiyeti: Çin menşeli araçlara uygulanan %40 oranındaki ek mali yükümlülükten yatırım sözü verdikleri için kotasız veya belirli kotalar dahilinde muaf tutuluyorlardı.
- %10 Gümrük Vergisi İstisnası: Tüm standart gümrük vergilerinden de yırtıyorlardı.
- %80 Yerine %30 ÖTV Kıyağı: En büyük avantaj ise ÖTV tarafındaydı. BYD’nin şarj edilebilir hibrit (PHEV) modelleri için (mesela Seal U DM-i) %80 olan ÖTV oranı, bu yatırım şartıyla özel olarak %30’a düşürülmüştü.
Anlaşma bozulduğu an tüm bu devasa vergi kalkanları ortadan kalkmış olucak.
1 Milyar Dolarlık Teminatın Yakılması
Devlet masaya otururken kendini sağlama almış tabi. Yapılan anlaşmalara ve ortaya atılan son iddialara göre, yatırım taahhütlerinin yerine getirilmemesi durumunda BYD’ye kesilecek ceza ve devlete geçecek teminat tutarı tam 1 milyar dolar seviyesinde. Yani adamların yapmayı vaat ettiği toplam yatırım tutarı neyse, cezası da birebir aynı seviyede. Eğer sözlerinde durmazlar ve fabrika yalan olursa bu devasa teminat direkt işletilip devletin kasasına girecek.
Vergi Yükü Nasıl Hesaplanıyor ve Faturası Ne Olacak?
İşin en can alıcı noktası geriye dönük işletilecek bu vergiler. BYD, üretim taahhüdü verdiği için anlaşmadan bugüne ithal ettiği araçlarda az önce saydığım vergileri ödemedi.
Pazardaki satış hızlarına bakarsak, sadece geçtiğimiz yıl Mart ayında bile ayda 2.870 adet araç satmışlardı. Teşvik döneminde toplamda en az 10.000 ila 15.000 adet arası aracı bu vergi muafiyetleri sayesinde içeri soktuklarını varsayalım. Sadece %40 ek gümrük ve %80 yerine %30 ÖTV ödemeleri sayesinde araç başına kaba taslak 700-800 bin TL’lik bir vergi avantajı sağladılar. Bu da demek oluyor ki, iptal durumunda devlet şirketin kapısını çalıp; “Şimdiye kadar sattığın o 10.000 araç için bana yaklaşık 8-10 Milyar TL geriye dönük vergi borcun var, bunu da gecikme faiziyle ödeyeceksin” diyecek. Şirket için cidden akıl almaz bir fatura.
Tahsis Edilen 1.6 Milyon Metrekarelik Arazi Geri Dönüyor
BYD’ye sadece kağıt üzerinde vergi teşviği verilmemişti, asıl büyük destek Manisa’daki lokasyon tahsisiydi. Şirkete, orman fidanlığının hemen bitişiğinde yer alan tam 1 milyon 647 bin metrekarelik devasa bir arazi “gizlilik sözleşmesi” kapsamında verilmişti. Bu arazinin taban alanı 962 bin 958 metrekare olarak planlanmış ve üstüne toplam 1 milyon 368 bin 275 metrekare kapalı alana sahip inanılmaz bir kompleks kurulacaktı. Üretim bantları, test parkurları ve koskoca bir Ar-Ge binası bu planın içindeydi. Yatırım rafa kalkarsa, aynı zamanda verimli tarım arazisi vasfı da taşıyan bu dev bölge tek kalemde devlete geri iade edilecek.
Vergi Muafiyeti Kalkınca BYD Fiyatları Nasıl Değişecek?
Peki bütün bu olan biten son kullanıcıya, yani bize nasıl yansıyacak? Muafiyet kalktığı an BYD’nin o piyasayı sallayan cazip fiyatları bir anda fırlayacak.
Örneğin teşvikler sayesinde ÖTV’si %30’dan hesaplanan ve ek Çin vergisi ödemeyen popüler Seal U DM-i modeli, teşvik iptaliyle birlikte aracın çıplak fiyatının üzerine önce %10 standart gümrük, sonra da %40 Çin ek vergisi yiyecek. Çıkan o inanılmaz şişik rakam üzerinden bir de eski %80’lik ÖTV dilimine girecek. En son tüm bunların üstüne %20 KDV eklenecek. Yani klasik verginin vergisinin vergisi durumu yaşanıcak. Bugün bayiden çok daha ulaşılabilir rakamlara alınabilen bu araçların fiyatı, kalkan düştüğü an bir gecede neredeyse iki katına fırlayacak. Zaten satış pazar payları 2026 başında biraz düşüşe geçmişti, bu muazzam vergi yüküyle Türkiye pazarında rekabet etmeleri imkansız hale gelir.
Ben şahsen mekanik ve otomotiv tarafının bu kadar dinamik olmasını çok seviyorum ama bi yandan da böyle devasa endüstriyel projelerin belirsizliğe düşmesi çok can sıkıcı. Umarım süreç ülkemiz ve mühendislik camiamız için en hayırlı şekilde sonuçlanır.
Siz bu konuda ne düşünüyosunuz? Sizce Çinliler 10 milyar doları yakıp gider mi yoksa masaya tekrar otururlar mı? Yorumlarda tartışalım.
